بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

تفسيری از تفسیر نمونه

سوره حجرات

مقدمه

اين سوره در مدينه نازل شده و 18 آيه است.

محتواى سوره حجرات:

در اين سوره كه بيش از هيجده آيه ندارد مسائل بسيار مهمى در ارتباط با شخص پيامبر و جامعه اسلامى نسبت به يكديگر مطرح شده ،

وازآنجاكه بسيارى از مسائل مهم اخلاقى در آن عنوانگرديده مى توان آنرا (سوره اخلاق و آداب ) ناميد.

روي هم رفته بخشهاى مختلف اين سوره را اينگونه مى توان خلاصه كرد:

بخش اول : آيات آغاز سوره است كه آداب برخورد با پيشواى بزرگ اسلام پيغمبر اكرم (ص)، و اصولى را كه مسلمانان در محضر او بايد به كار بندند، بيان مى كند.

بخش دوم : اين سوره مشتمل بر يك سلسله اصول مهم ((اخلاق اجتماعى )) است كه به كار بستن آنها محبت و صفا و صميميت و امنيت و اتحاد را در جامعه اسلامى حفظ مى كند، و به عكس فراموش  كردن آنها مايه بدبينى و نفاق و پراكنده گى و ناامنى است .

بخش سوم : دستوراتى است كه مربوط به چگونگى مبارزه با اختلافات و درگيريهائى است كه احيانا در ميان مسلمانان روى مى دهد.

بخش چهارم : از معيار ارزش انسان در پيشگاه خدا و اهميت مساءله تقوى سخن مى گويد.

بخش پنجم : روى اين مساله تاكيد دارد كه ايمان تنها به گفتار نيست بلكه بايد علاوه بر اعتقاد قلبى آثار آن در اعمال انسانى ، و در جهاد با اموال و نفوس آشكار گردد.

بخش ششم : از اين بحث مى كند كه اسلام و ايمان يك هديه بزرگ الهى براى مؤمنان است ، بجاى اينكه در پذيرش آن منتى بگذارند بايد فوق العاده ممنون و شكرگزار باشند كه مشمول اين هديه شده اند.

و بالاخره بخش هفتم: كه آخرين قسمت اين سوره است از علم خداوند و آگاهى او از همه اسرار نهان عالم هستى و اعمال انسانها سخن مى گويد كه در حقيقت به منزله ضامن اجرا است براى تمام بخشهائى كه در اين سوره آمده است .

نام گذارى اين سوره به سوره حجرات: به تناسب آيه چهارم

 اين سوره است كه اين كلمه در آن به كار رفته و تفسير آنرا به زودى خواهيم دانست .

فضيلت تلاوت اين سوره : در فضيلت تلاوت اين سوره همين

 بس كه در حديثى از پيامبر گرامى اسلام (ص) می خوانیم :

 من قراء سورة الحجرات اعطى من الاجر عشر حسنات بعدد من اطاع الله و من عصاه :

((هر كس سوره حجرات را بخواند به عدد تمام كسانى كه خدا را اطاعت يا عصيان كرده اند ده حسنه به او داده مى شود))!

و در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) آمده است : من قراء سورة الحجرات فى كل ليلة ، او فى كل يوم ، كان من زوار محمد (ص):

 ((هر كس سوره حجرات را در هر شب يا هر روز بخواند از زائران محمد (صلى اللّه عليه و آله ) خواهد بود)).

بديهى است اين همه حسنات به عدد مطيعان و عاصيان در صورتى است كه اعمال هر يك از اين دو را كه در آيات اين سوره منعكس است دقيقا" در نظر بگيرد، و در آن بينديشد، و مسير خود را بر اولى منطبق و از دومى جدا سازد.

 و نيز نائل شدن به زيارت شخص پيامبر (ص ) فرع بر اين است كه آدابى را كه در اين سوره در رابطه با شخص او آمده عملا" به كار گيرد، چرا كه تلاوت همه جا مقدمه عمل است.

التماس دعا

خدانگهدار.

                                     بنام خداي عالم و آدم

خدايا!

مرا در اقيانوس عشقت غرقه ساز

تا در هر نفس به تو عشق بورزم.

و آفتاب مهرت را

بر زندگي كساني

كه اسير ظلمت افسردگي و نوميدي هستند

بتابانم.

تفسير:

اين يك هشدار است و انتخاب راه با شماست!

در آيات گذشته به پيامبر(ص) هشدار داده شده كه تحت تاثير افراد(( آثم)) (( كفور)) (مجرم و كافر)هرگز واقع نشود.

آيه 27

(ان هولاء يحبون العاجله و يذرون وراء هم يوما ثقيلا)

در اينجا معرفي بيشتري از نها كرده مي گويد:(( آنها زندگي زودگذر دنيا را دوست دارند در حاليكه روز سختي را در پشت سر خود رها مي كنند)) و ناديده مي گيرند!

سنگين از نظر محاسبه از نظر طول زمان و فضاحت و رسوايي .

افق افكار آنها از خور و خواب و شهوت فراتر نمي رود و آخرين نقطه ديد آنها همين لذائذ بي قيد و شرط مادي است و عجيب اينكه مي خواهند روح بزرگ پيامبر (ص) را نيز با همين مقياس بسنجند.

در آيه بعد به آنها هشدار مي دهد كه از نيرو و قدرت خود مغرور نشوند كه اينها را همه خدا داده و هر زمان بخواهد بسرعت باز پس مي گيرد.

آيه 28

(نحن خلقناهم و شددنا اسرهم و اذا شئنا بدلنا امثالهم تبديلا)

مي فرمايد:(( ما آنها را آفريديم و پيوندهاي وجودشان را محكم كرديم (به آنها قوت و قدرت بخشيديم) و هر زمان بخواهيم جاي آنها را به گروه ديگري مي دهيم)).

به راستي قرآن در اينجا انگشت روي نقطه حساسي گذارده و آن پيوندهاي مختلف اجزاي وجود بشر است از عصبهاي كوچك و بزرگ كه همچون طنابهاي آهنين عضلات را به يكديگر مربوط مي سازد گرفته تا رباطها و عضلات مختلف آنچنان قطعات كوچك و بزرگ استخوان و گوشتهاي اندام انسان را به يكديگر محكم بسته كه از مجموع آنها يك واحد كاملا منسجم كه آماده انجام هرگونه فعاليتي است- ساخته اما روي هم رفته اين جمله كنايه از قدرت و قوت است.

اين آيه در ضمن غنا و بي نيازي ذات پاك خدا را از آنها و از اطاعت و ايمانشان روشن مي سازد تا بدانند اگر اصراري براي ايمان آنهاست در حقيقت لطف و رحمتي است از ناحيه پروردگار.

آيه 29

(ان هذه تذكره فمن شاء اتخذ الي ربه سبيلا)

سپس به كل بحثهايي كه در اين سوره آمده است –كه مجموعا يك برنامه جامع سعادت را ارائه مي دهد – اشاره كرده مي گويد:(( اين يك تذكر و ياد آوري است و هر كس بخواهد (با استفاده از آن) راهي به سوي پروردگارش بر مي گزيند.))

وظيفه ما نشان دادن راه است نه اجبار بر انتخاب اين شما هستيد كه بايد با عقل و درك خود حق را از باطل تشخيص دهيد و با اراده و اختيار خود تصميم بگيريد.

اين در حقيقت تاكيدي است بر آنچه در آغاز سوره گذشت كه فرمود:(( ما راه را به او نشان داديم خواه پذيرا شود و شكر اين نعمت را به جا آورد يا روي گرداند و كفران كند)).

آيه 30

( و ما تشاء ون الا ان يشاءالله)

و از آنجا كه ممكن است افراد كوته فكر از تعبير فوق نوعي تفويض و واگذاري مطلق به بندگان تصور كنند در اين آيه براي نفي اين توهم ميافزايد:(( و شما هيچ چيز را نمي خواهيد مگر اين كه خدا بخواهد))

(انالله كان عليما حكيما)

چرا كه خداوند دانا و حكيم بوده و هست.

و اين در حقيقت اثبات اصل معروف ((الامر بين الامرين)) است از يك سو مي فرمايد: (( خدا راه را نشان داده و انتخاب با شماست)) و از سوي ديگر مي افزايد: (( انتخاب شما منوط به مشيت الهي است)) يعني:شما استقلال كامل نداريد بلكه قدرت و توان و آزادي اراده شما همه به خواست خدا و از ناحيه اوست و هر زمان اراده كند مي تواند اين قدرت و آزادي را سلب كند.

به اين ترتيب نه (( تفويض)) و واگذاري كامل است و نه ((اجبار)) و سلب اختيار بلكه حقيقتي است دقيق و ظريف در ميان اين دو يا به تعبير ديگر:نوعي آزادي وابسته به مشيت الهي است كه هر لحظه بخواهد مي تواند آن را باز پس گيرد تا هم بندگان بتوانند بار تكليف و مسئوليت را كه رمز تكامل آنهاست بر دوش گيرند و هم خود را بي نياز از خداوند تصور كنند.

ذيل آيه كه مي فرمايد: ان الله كان عليما حكيما نيز ممكن است اشاره به همين معني باشد چرا كه علم و حكمت خدا ايجاب مي كند بندگان را در پيمودن راه تكامل آزاد بگذارد وگرنه تكامل اجباري و تحميلي تكامل نيست به علاوه علم و حكمت او اجازه نمي دهد كه افرادي را مجبور به كار خير و افرادي را مجبور به كار شر كند و بعد گروه اول را پاداش دهد و گروه دوم را مجازات كند.

آيه 31

يدخل من يشاء في رحمته و الظالمين اعدلهم عذابا اليما)

و سرانجام در اخرين آيه اين سوره به سرنوشت نيكوكاران و بدكاران در يك جمله كوتاه و پر معني اشاره كرده مي فرمايد: خداهر كس را بخواهد و شايسته بداند در رحمتش وارد مي كند و براي ظالمان عذاب دردناكي آماده ساخته است.

جالب اين كه در آغاز آيه مي گويد: (( هركس را بخواهد در رحمت خود وارد مي كند)) ولي در پايان آيه عذاب را روي ظالمان متمركز مي سازد. و اين نشان مي دهد كه مشيت او بر عذاب به دنبال مشيت انسان بر ظلم و گناه است و به قرينه مقابله روشن مي شود كه مشيت او در رحمت نيز به دنبال اراده انسان در ايمان و عمل صالح و اجراي عدل است و جز اين از حكيم نمي توان انتظار داشت.

خدايا!

متبركم كن

تا يگانه درسي را كه نيازمندش هستم بياموزم:

اتكاي كامل به تو.

خدايا!

متبركم گردان

تا هر روز از زندگي ام

پيشكش عشقي به تو باشد.

بادا كه تو

همراه ناديده من

در تمامي جاده هاي زندگي كنارم باشي.

براي چشيدن شراب تسنيم ما رو هم دعا كنيد.

خدانگهدار

آرزو ميرابي